"Gdy to zobaczyliśmy, trudno było uwierzyć, że są aż takie zniszczenia". Naprawili nagrobki dotknięte przez wichury

Łącznie około 200 nagrobków udało się odnowić dzięki kweście na Starym Cmentarzu w Łodzi. To znana i wspierana - nie tylko lokalnie - akcja. Rok temu zebrano blisko 100 tysięcy złotych, a środki przeznaczono na naprawę pomników zniszczonych przez ubiegłoroczne wichury. Teraz też, jak słyszymy od organizatorów, potrzeby są ogromne.
Zobacz wideo

W ciągu dotychczasowych 27. edycji kwesty na rzecz ratowania zabytków Starego Cmentarza w Łodzi zebrano łącznie ponad 1 milion 900 tysięcy złotych. Za te pieniądze udało się odnowić 200 pomników znajdujących się na najstarszej łódzkiej nekropolii. Rekord padł w 2019 roku. Wtedy zebrano prawie 129 tysięcy złotych.

Co odnowiono z ostatniej zbiórki?

Ubiegłoroczna zbiórka przyniosła 94 tysiące złotych. Do odnowienia wytypowano siedem nagrobków. Większość z nich została uszkodzona w wyniku wichur, które przeszły nad Łodzią latem 2021 roku. - Przewracały się na nie drzewa, spadały gałęzie. Niektóre z nich popękały. Gdy to wszystko zobaczyliśmy, trudno było nam uwierzyć, że są aż takie zniszczenia - mówi Adam Nolbert z Towarzystwa Opieki nad Starym Cmentarzem.

Największe szkody wyrządziła nawałnica z 14 lipca. W jej wyniku przełamany na pół został nagrobek rodziny Milnikel. Konserwatorzy zabytków musieli go ponownie poskładać, mimo że był odnawiany w 2010 roku. Wśród tych, które ucierpiały z powodu wichury, był również nagrobek rodziny Kulpińskich w części katolickiej Starego Cmentarza w Łodzi. Koszt jego naprawy jest jednak bardzo duży, więc odrestaurowano go na razie częściowo. W tym przypadku renowacja wymaga również większego wkładu pracy. - Ten nagrobek odnawiany jest w dwóch etapach. Sam pomnik został już odrestaurowany i można go podziwiać, natomiast figura Chrystusa Miłosiernego, która jest z białego marmuru, będzie odnowiona dopiero w przyszłym roku. Wiadomo więc, że na to pójdą pieniądze z tegorocznej kwesty - wyjaśnia Nolbert.

Cmentarz Stary w Łodzi. Kwesta na odnowienie zabytkowych nagrobkówCmentarz Stary w Łodzi. Kwesta na odnowienie zabytkowych nagrobków TOMASZ STAA'CZAK

Kolejny z odnowionych nagrobków należy do rodziny Markiewiczów. Tutaj również uszkodzona została figura, tym razem anioła, który trzyma liść palmy. Skrzydła zostały częściowo rozbite. - Trzeba było je dorobić - opowiada nasz rozmówca. - Dodatkowo anioł opiera się na krzyżu, który został roztrzaskany i konserwator zabytków musiał go poskładać - dodaje.

W czasie wichury zniszczony został również monumentalny nagrobek z jasnego piaskowca rodziny Fischerów. Był odnawiany po zbiórce sprzed kilku lat. Teraz ponownie odzyskał swój pierwotny wygląd. Odnowiono również nagrobek z piaskowca Bolesława Grzybowskiego. Pomnik w postaci tumby był mocno zabrudzony i porośnięty mchem.

Kolejny z odrestaurowanych ostatnio to nagrobek Jadwigi z Mikołajewskich Gabarskiej z 1936 roku. To przykład modernizmu, który rozwijał się w latach 30. XX wieku. - Pokazuje to, że Towarzystwo Opieki nad Starym Cmentarzem odnawia różne nagrobki, które powstały w różnych latach. Są to nie tylko romantyczne i klasyczne pomniki, ale też nowoczesne, jak na ówczesne czasy, pomniki secesyjne - wyjaśnia członek Towarzystwa Opieki nad Starym Cmentarzem.

Na co głosowali?

Od kilku lat organizowane jest głosowanie na pomnik, który - zdaniem mieszkańców - powinien zostać odnowiony. Towarzystwo Opieki nad Starym Cmentarzem przedstawia propozycje do wyboru. Głosują mieszkańcy miasta i odwiedzający cmentarz. W ubiegłym roku wygrał nagrobek Berty Sommer z początku XX wieku, który jest wykonany w duchu romantycznym. - Składa się z głazów przestawionych w naturalistyczny sposób, na nich umieszczony jest krzyż z nieokorowanych pni drzew, a przed nim znajduje się pochyła tumba z epitafium - opowiada Adam Nolbert.

Cmentarz przy ul. Ogrodowej w Łodzi. Bolesław Grzybowski (1879-1903), część katolicka, kw. 9 Piaskowcowy nagrobek posiada bardzo charakterystyczną dla przełomu XIX i XX wieku formę tumby o pochyłym blacie wspartym na ociosanych głazach. Pomnik, ozdobiony płaskorzeźbionym liściem palmy, jest świadectwem wysokiego poziomu ówczesnego rzemiosła kamieniarskiego. W wyniku prac wydobyte zostały walory zabytku, który był porośnięty mchem w stopniu uniemożliwiającym odczytanie inskrypcji i zacierającym jego formę artystyczną. Prace sfinansowane zostały przez Miasto Łódź, objęły wypiętrzenie i ustabilizowanie pomnika, wzmocnienie fundamentu i zabezpieczenie przed podciąganiem wilgoci oraz oczyszczenie i dezynfekcję powierzchni.Cmentarz przy ul. Ogrodowej w Łodzi. Bolesław Grzybowski (1879-1903), część katolicka, kw. 9 Piaskowcowy nagrobek posiada bardzo charakterystyczną dla przełomu XIX i XX wieku formę tumby o pochyłym blacie wspartym na ociosanych głazach. Pomnik, ozdobiony płaskorzeźbionym liściem palmy, jest świadectwem wysokiego poziomu ówczesnego rzemiosła kamieniarskiego. W wyniku prac wydobyte zostały walory zabytku, który był porośnięty mchem w stopniu uniemożliwiającym odczytanie inskrypcji i zacierającym jego formę artystyczną. Prace sfinansowane zostały przez Miasto Łódź, objęły wypiętrzenie i ustabilizowanie pomnika, wzmocnienie fundamentu i zabezpieczenie przed podciąganiem wilgoci oraz oczyszczenie i dezynfekcję powierzchni. D. Antoszczyk (TONSC)

Na co teraz można głosować?

Tegoroczna kwesta podczas której odbywa się zbiórka na ratowanie zabytków Starego Cmentarza w Łodzi trwa od soboty (29 października) do wtorku (1 listopada). Pisaliśmy o tym TUTAJ.

Towarzystwo zaproponowało cztery pomniki do odnowienia. Każdy odwiedzający może wskazać jeden z nich. Trzy znajdują się na części katolickiej Starego Cmentarza. To nagrobek Leonarda Fesslera (1815-1878), tkacza, który mieszkał przy ul. Piotrkowskiej 266, gdzie uruchomił mechaniczną farbiarnię i drukarnię tkanin o napędzie parowym. Był również założycielem papierni w Pabianicach.

Drugi nagrobek to miejsce spoczynku Mateusza Kuzitowicza (1835-1898). Od niego zakupiono działkę na powiększenie obecnego Cmentarza Starego.

Trzeci z nich to nagrobek Aliny Edyty Hoffmanówny (1923-1929). Zmarła w wieku 6 lat i 6 miesięcy w szpitalu Anny Marii (obecnie szpital im. Korczaka). Była córką Edwarda i Olgi z Henslów.

Czwarty z typowanych nagrobków znajduje się na części ewangelickiej. To miejsce spoczynku malarza i autora karykatur Otto Bauera (1878-1909).

Głosować można papierowo przez cztery dni trwania kwesty. Odwiedzający Stary Cmentarz dostaną kartę na której należy zaznaczyć nagrobek, który chcemy, aby został odnowiony. Można również oddać głos internetowo na profilu Towarzystwa Opieki nad Starym Cmentarzem w Łodzi na Facebooku. Tam można również zobaczyć zdjęcia pomników. Głosować należy w komentarzu.

Urzędnicy też się dorzucają

Od kilku lat pieniądze na odnowę zabytków cmentarnych przeznacza również Urząd Miasta Łodzi. Dokładają 10 tysięcy złotych. Środki pochodzą z Wydziału Gospodarki Komunalnej. W tym roku zdecydowali się przeznaczyć środki na renowację pomnika Bolesława Grzybowskiego z 1903 roku. - To bardzo tajemniczy grób, o którym wiemy niewiele, ale jest to jeden z najstarszych nagrobków na katolickiej części Starego Cmentarza - mówi wiceprezydent Adam Pustelnik.

Do tej pory z miejskiej puli odnowione zostały: nagrobek małżeństwa Piotrowiczów, nagrobek dr. Artura Starzyńskiego, wyremontowano skrzydła na nagrobku Stefana Pogonowskiego, nagrobki Józefa Wolczyńskiego, księdza Franciszka Pruskiego, legionistów: Stanisława Machnika i Mieczysława Wolskiego i Benedykta Grzymały-Pęczkowskiego oraz Stefana Rogowicza.

DOSTĘP PREMIUM

WE WSPÓŁPRACY Z